Izmene Zakona o izvršenju, balans između efikasne naplate i prava na dom

Najnovije izmene Zakona o izvršenju i obezbeđenju predstavljaju jedan od značajnijih pokušaja da se izvršni sistem u Srbiji učini pravednijim i društveno odgovornijim. Suština ovih promena jeste ograničavanje mogućnosti da javni izvršitelji prodaju jedinu nepokretnost dužnika, ukoliko ispunjava određene uslove – da je u pitanju stan ili kuća do 60 m², da je u vlasništvu dužnika i da u njemu on ili njegova porodica žive najmanje pet godina pre pokretanja postupka.

Ovim izmenama država pokušava da uspostavi ravnotežu između prava poverilaca da naplate svoja potraživanja i prava dužnika na dostojanstven život. Time se uvodi granica koja treba da spreči najdrastičnije posledice izvršnog postupka, gubitak doma.

Pozitivni efekti mogu se očekivati u više pravaca. Prvo, povećava se pravna sigurnost građana, jer se jasnije definiše šta ne može biti predmet izvršenja. Drugo, jača se povjerenje u institucije, budući da je javnost godinama bila izrazito kritična prema načinu na koji se primenjivao prethodni zakon. Treće, ovim propisom se šalje poruka da socijalna zaštita nije u suprotnosti sa izvršnim postupkom, već da je njegov sastavni deo.

Važno je istaći da ove izmene ne znače ukidanje obaveze da se dugovi plate, one ne amnestiraju dužnike, već uspostavljaju razumnu meru zaštite dužnika. Cilj je da se spreči situacija u kojoj neko zbog neznatnog duga može ostati bez krova nad glavom, dok se poveriocima i dalje omogućava naplata na druge načine: kroz zaradu, pokretnu imovinu ili dogovor o reprogramu duga.
Istovremeno, zakonodavac ovim pristupom prepoznaje potrebu da se izvršni postupak vrati u okvire javnog poverenja. Brojni slučajevi iz prethodnih godina pokazali su koliko je osetljiva tema prinudne naplate i koliko lako nedostatak adekvatne kontrole može dovesti do zloupotreba. Upravo zato, izmene zakona su i signal da se država vraća ulozi posrednika između interesa poverilaca i socijalne sigurnosti građana.

Novi zakon može doneti ne samo pravedniji izvršni sistem, već i važnu promenu percepcije, da prinudna naplata ne mora značiti društveni otpor, već da predstavlja deo odgovorne pravne prakse.

U celini posmatrano, izmene Zakona o izvršenju predstavljaju korak ka humanijem, ali i stabilnijem sistemu naplate potraživanja onom koji ne posmatra građane samo kao dužnike, već kao subjekte čija se osnovna prava moraju poštovati i u postupku izvršenja.